वैदिक विश्व प्रश्नोत्तर मंजुषा - योगसाधनेसाठी 'गुरु'

 प्रश्न क्र. 20 :- योगसाधनेसाठी 'गुरु' आवश्यक आहेच का ? कशासाठी ?

 गुरू या शब्दाचा अर्थ भारी (Heaviest) होय. किंवा इतरांपेक्षा अधिक, जास्त असणे. ग्रहमालेत गुरू ग्रह वजनाने सर्वात भारी म्हणून त्यास गुरू नाव दिले. कोणत्याही कक्षेत आपल्या पेक्षा वरच्या स्तरावरील जो ज्ञान प्राप्त करुन त्या ज्ञानाच वितरण करू शकेल तो गुरू.

 सजीवांच्या जन्मापासून त्यांच्या मृत्यूपर्यंतच्या अस्तित्वाला जीवन किंवा आयुष्य असे म्हणतो. या आयुष्यात आपला प्रथम गुरु आपली जन्मदायी आई असते. नंतरच्या जीवनात अनेक गुरु आपणास लाभतात. जस-जसे आयुष्य आपण जगत असतो तस-तसे गुरु भेटत जातात. त्यानुसार आयुष्य घडत जाते. अनुभव हा सुद्धा बरंच शिकवून जातो. शेवटी त्यालाही आपण गुरूच मानतो. तोही आवश्यक असतो.

  राजकारणापासून अध्यात्मापर्यंत गुरु-शिष्य आढळतात. गांधी-नेहरु, गोखले-टिळक-गांधी, रामकृष्ण परमहंस-विवेकानंद, निवृतीनाथ-ज्ञानदेव, रामदास स्वामी-तुकाराम महाराज-शिवाजी महाराज. अशा अनेक गुरू शिष्यांच्या जोडया सांगता येतील. केवळ वजनाने वरचढ नव्हे तर अनुभवाने, ज्ञानाने परिपूर्ण असतो तो गुरू. अध्यात्म म्हणजे प्रॅक्टीकल सायन्स. अध्यात्म म्हणजे सूक्ष्म काया-वाचा-मन बुद्धीचा व्यापार.  आपल्यापेक्षा वरचढ कोण हे ओळखणे तसे कठिण असते. प्रसिद्धीच्या हव्यासा- पोटी, खोट्या प्रचाराने, चमत्काराने, भुलावणीने वर्चस्व सिद्ध करण्याचा प्रयत्न होतो परंतु चमत्कार हे अज्ञान आहे. भुलावणे अर्थात् भ्रम आणि सत्य यातील फरक ओळखता आला पाहिजे. साधनेने  जे मोठे असतात, प्रामाणिक असतात ते खरे गुरू. तेच सद्गुरू होय.

पूर्वी ४ थी उत्तीर्ण झाल्यावर प्राथमिक शिक्षकाची नोकरी मिळू शकत होती. आपण हायस्कूलमध्ये गेल्यावर पुढे शिकून पदवी प्राप्त केली तरी प्राथमिक शाळेतील शिक्षकांना त्यांना नमस्कार करणे, सद्भावना ठेवणे, सन्मानाने, आदराने वागवणे ही खरी आपली परंपरा. एकदा ज्याने आपल्याला जग दाखवले तो कायम गुरू, नम्रता अध्यात्मामध्ये आवश्यक असते. ती जीवनात प्रत्यक्ष येण्यासाठी गुरु आवश्यक आहे. अढळ श्रद्धा व दृढ विश्वास ठेवता आला पाहिजे.

  गुरूशिवाय चालू शकते आणि नाही सुध्दा ! परंतु  गुरूच्या मागे लागू नये. आपले व्यक्तिमत्त्व वाढवावे, गुरू आपोआप प्राप्त होतात.  फूल काट्या कुट्यांत उमलून सुगंध दरवळते, तसे साधकाने प्रामाणिकपणे आपल्या जीवनाचा सुगंध दरवळला की आपोआप गुरू मिळतो. सतत एकच गुरू राहील असे नाही. साधनेने जशी अवस्था बदलेल तसा वरिष्ठ गुरु असावा. साधना सोडून गुरूच्या मागे लागू नये.

 गुरु विषयी सांगतांना पूज्य काकाजी म्हणतात, "गुरू म्हणजे श्रेष्ठ अवस्था प्राप्त केलेले शक्ती केंद्र होय. असल्या शक्तीरुप केन्द्राशी साधनेद्वारे एकरूप झाल्या शिवाय साधकाला साधनेचा अनुभव येणार नाही. गुरू म्हणजे ती श्रेष्ठ अवस्था होय. त्या उच्च अवस्थाधारी व्यक्तीला अर्थात् गुरुला अहंकार रहित भावनेने शरण गेल्याशिवाय दिव्यअनुभव प्राप्त होणार नाहीत".

संदर्भ :- पूज्य काकाजींच्या गुरू-शिष्याच्या गोष्टीतील शंका समाधान                               

शब्दांकन :- अशोक जी सोनार.

मो.क्र. 8149044910

प्रश्नांची उत्तरे मिळविण्यासाठी संपर्क साधा. साधनेतील योग रहस्ये जाणण्यासाठी खालील लिंक सबस्क्राईब करा.

https://youtube.com/channel/UCCR6ms15mfZsv1E-CJ6hKGA

टिप्पण्या

टिप्पणी पोस्ट करा

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

सद्गुरु योगिराज मनोहर हरकरे जीवन चरित्र - योगनिद्रा (अवयव ध्यान)

------------------------------------- योगनिद्रा (अवयव ध्यान) ------------------------------------- योगनिद्रा म्हणजे योग्यांची निद्रा. याला कोणी शवासन म्हणतात, परंतु ते चुकीचे आहे. शवासनात श्रेष्ठ योगी आपल्या शरीरातून बाहेर निघून आपलेच शव आपल्या दिव्य डोळ्यांनी स्वतःच पाहू शकतो. योगनिद्रा करताना अवयव ध्यान केले जाते. अवयव ध्यानाने साधक अशा जागृत निद्रेत जातो की, साधकाचे शरीर तर निद्रावश होते, परंतु साधकाचा जीवात्मा जागृत असतो. यालाच योगनिद्रा असे म्हणतात. आपल्या शरीरामध्ये बरेच अवयव आहेत त्या प्रत्येक अवयवावर ध्यान केंद्रित करून व नंतर त्यावरून ध्यान काढून दुसऱ्या अवयवावर ध्यान केंद्रीत करणे, परत त्यावरून ध्यान काढून तिसऱ्या अवयवावर ध्यान केंद्रित करणे. याप्रमाणे प्रथम उजव्या पायाचे सर्व अवयव, नंतर डाव्या पायाचे सर्व अवयव, त्यानंतर उजव्या हाताच्या अंगठ्या पासून खांद्यापर्यंतचे सर्व अवयव, तसेच डाव्या हाताचे सर्व अवयव, त्यानंतर मुख्य शरीराचे (धडाचे) सर्व अवयवांवर एकानंतर दुसरा अवयव असे ध्यान करून शेवटी 'सहस्रार' चक्रावर म्हणजेच डोक्यावर मधोमध ध्यान केंद्रित करून त्यामध्येच ध्यानमग...
अधिक वाचा

सद्गुरु योगिराज मनोहर हरकरे जीवन चरित्र - ज्ञानदानाचे महान कार्य

 ------------------------------------------------ ज्ञानदानाचे महान कार्याला सुरुवात ------------------------------------------------ योगी मनोहरांची आध्यात्मिक साधना तर काही वर्षांपूर्वीच पूर्ण झाली होती. पंचतत्त्वांची साकार निराकार अनुभूती, कुंडलिनी जागृती, अनेक देव-देवतांची दर्शने, अनेक आध्यात्मिक मंत्रसिद्धी, विश्वाचे मूळ कृष्णविवर व महाशून्य अवस्थेचा अनुभव, समाधी अवस्था, शवासन साधना, संपूर्ण विश्वाचे ज्ञान होणे, पूर्वजन्मस्मृती अशा अनेक आध्यात्मिक अनुभूती योगी मनोहरांनी प्रत्यक्षपणे घेतल्यामुळे त्यांचे आध्यात्मिक जीवन आता संपूर्ण ज्ञानाने परिपूर्ण असे झाले होते. त्यांना अष्टसिद्धी प्राप्त झाल्या होत्या. आध्यात्मिक क्षेत्रातील एक अधिकारी पुरुष म्हणून सर्व त्यांना ओळखू लागले होते. योगी मनोहरांनी आता प्राप्त केलेल्या ज्ञानाचा समाज कल्याणासाठी उपयोग करण्याचे ठरविले. इथूनच एका महान कार्याची (वैदिक विश्व) सुरुवात होणार होती. प्राप्त केलेले ज्ञान समाजाला देण्याचे महान कार्य महर्षी वाल्मिकी, वेद व्यास, आद्य शंकराचार्य, ज्ञानेश्वर माउली इत्यादी महान पुरुषांनी सदैव केले. हीच शृंखला पुढे ...
अधिक वाचा

वैदिक विश्व प्रश्नोत्तर मंजुषा - चित्त, मन व बुद्धी

  प्रश्न क्र. 33 :- चित्त, मन व बुद्धी यांना परमार्थ साधनेमध्ये बरेच महत्त्व आहे,   त्यांचा परस्पर संबंध कसा येतो ? तसेच अहंकाराचे उगम स्थान वरील कशात आहे ?   चित्त :-   प्रत्येकांत परमेश्वराचा अंश असतो. आत्म्यातील परमेश्वराचे उच्च अस्तित्व म्हणजे चित्त. पाण्याच्या बुडबुड्यांत ज्याप्रमाणे संपूर्ण पाण्याचेच स्वरूप असते. तसे विश्वातील चैतन्याचे आकलन चित्ताने होते. चित्ताचे दर्शन म्हणजेच परमेश्वरदर्शन. मन :- चित्ताच्या खालची अवस्था म्हणजे मन. शरीराला धरून संस्कारांमुळे जी अवस्था प्राप्त होते. त्या अवस्थेस मन म्हणता येईल. शांत पाण्यात दगड फेकल्याने कंपने निर्माण होतात. त्याचप्रमाणे संस्कारानुसार मनात कंपने निर्माण होतात. चांगली कंपने निर्माण होण्यासाठी सुसंस्कार आवश्यक असतात. मन शांत झाले की चित्त शांत होते. शुद्ध मनामुळे विकल्प निर्माण न होता आत्मदर्शन घडते. म्हणून मनावर सुसंस्कार व्हावेत. संकल्प आणि विकल्प हा मनाचा धर्म आहे. बुद्धी :- मनाच्या वर बुद्धी असते. बुद्धी म्हणजे काय ? उपनिषद सांगतात आत्मानं रथिनं विद्धि शरीरं रथमेव तु ।   बुद्धिं तु सारथिं विद्धि...
अधिक वाचा