वैदिक विश्व प्रश्नोत्तर मंजुषा - संसारात राहून योगसाधना

प्रश्न क्र. 22 :- संसारात राहून योगसाधना करून दिव्यत्वाची प्रचीती येण्यासाठी संसाराचा त्याग करायला हवा कां ?

साधनेच्या मदतीने वरची अवस्था प्राप्त करणे यास 'योगसाधना' म्हणतात. हे आपणास माहीतच आहे. आणि शास्र संसारा बाबत सांगते की "संसरति इति संसारः" जे सरकते म्हणजे गतिशील व परिवर्तित असते त्यास संसार म्हणतात. वेग व बदल यावर आरूढ होवून, कुवृत्तींचा त्याग करत-करत शांत होत जाऊन साधनेत प्रगतीपथावर असणे आणि दिव्यत्वाची प्रचीती घेणे हाच खरा पुरुषार्थ होय.

वैदिक काळातील ऋषीमुनींनी संसार मांडून ध्यान धारणा करत, जे ज्ञान प्राप्त केले ते ज्ञान समाजाला देवू केले. याचा विसर पडता कामा नये. बरेचसे संत संसारी होते. आणि होते नव्हते त्या सर्वंच संतांनी सुद्धा संसाराची महती सांगितली आहे. समर्थ दासबोधात म्हणतात. "दृढ निश्चयो धरावा। संसार सुखाचा करावा ।" ती ईश्वरी अवस्था गाठण्यासाठी दृढ निश्चय करून हा संसार सुखाचा करावा. माऊली सुद्धा सांगतात. "अवघाचि संसार सुखाचा करीन । आनंदें भरीन तिन्ही लोक ।।" अशाप्रकारे सर्वच संतांची एक वाक्यता दिसून येते. समर्थ रामदास व माऊली ज्ञानेश्वर यांनी कोणता संसार केला ? संसारात राहून प्रपंच करून परमार्थ साधावा. हीच ती शिकवण आपल्या पूर्वजनांनी दिली आहे. संसार त्याग ही कल्पना मुळामध्ये मान्य नाही. प्रपंचाचा त्याग म्हणजे बायका-पोरे यांचा त्याग नव्हे. तर हे सगळे सांभाळून प्रपंच करायचा. पण कोणता? प्रपंच म्हणजे पाचांसह (पंचमहाभूतांसह) पुढे मार्गक्रमण करणे होय.

 याचे मूर्त स्वरूप म्हणजे स्वतःचे शरीर. स्वतःच्या शरीराचा त्याग कसा करता येईल ? जबाबदारी स्वीकारून, अनासक्त राहून, मायेत गुंतून न राहता आपलं कर्तव्य चोख बजावून मग आपली साधना करावी. अशा प्रकारे त्याग न करताही कार्यक्षमता वाढवता येते. साधकाची बुद्धी अधिक कार्यक्षम होते. कोणत्या प्रपंचाचा त्याग करणार ! त्याला घेऊन उच्च अवस्थेला जायचे. यथोचित कालावधी नंतर त्या दिव्यत्वाची प्रचिती येते. पण योगसाधना प्रामाणिक असावी लागते. याकरता तेवढया उच्च क्षमतेच्या गुरूचा आशीर्वादही त्यास असावा लागतो.        

संदर्भ :- पूज्य काकाजींच्या गुरू-शिष्याच्या गोष्टीतील शंका समाधान                           

शब्दांकन :- अशोक जी सोनार.

मो.क्र. 8149044910

प्रश्नांची उत्तरे मिळविण्यासाठी संपर्क साधा. साधनेतील योग रहस्ये जाणण्यासाठी खालील लिंक सबस्क्राईब करा.

https://youtube.com/channel/UCCR6ms15mfZsv1E-CJ6hKGA

टिप्पण्या

टिप्पणी पोस्ट करा

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

सद्गुरु योगिराज मनोहर हरकरे जीवन चरित्र - योगनिद्रा (अवयव ध्यान)

------------------------------------- योगनिद्रा (अवयव ध्यान) ------------------------------------- योगनिद्रा म्हणजे योग्यांची निद्रा. याला कोणी शवासन म्हणतात, परंतु ते चुकीचे आहे. शवासनात श्रेष्ठ योगी आपल्या शरीरातून बाहेर निघून आपलेच शव आपल्या दिव्य डोळ्यांनी स्वतःच पाहू शकतो. योगनिद्रा करताना अवयव ध्यान केले जाते. अवयव ध्यानाने साधक अशा जागृत निद्रेत जातो की, साधकाचे शरीर तर निद्रावश होते, परंतु साधकाचा जीवात्मा जागृत असतो. यालाच योगनिद्रा असे म्हणतात. आपल्या शरीरामध्ये बरेच अवयव आहेत त्या प्रत्येक अवयवावर ध्यान केंद्रित करून व नंतर त्यावरून ध्यान काढून दुसऱ्या अवयवावर ध्यान केंद्रीत करणे, परत त्यावरून ध्यान काढून तिसऱ्या अवयवावर ध्यान केंद्रित करणे. याप्रमाणे प्रथम उजव्या पायाचे सर्व अवयव, नंतर डाव्या पायाचे सर्व अवयव, त्यानंतर उजव्या हाताच्या अंगठ्या पासून खांद्यापर्यंतचे सर्व अवयव, तसेच डाव्या हाताचे सर्व अवयव, त्यानंतर मुख्य शरीराचे (धडाचे) सर्व अवयवांवर एकानंतर दुसरा अवयव असे ध्यान करून शेवटी 'सहस्रार' चक्रावर म्हणजेच डोक्यावर मधोमध ध्यान केंद्रित करून त्यामध्येच ध्यानमग...
अधिक वाचा

सद्गुरु योगिराज मनोहर हरकरे जीवन चरित्र - ज्ञानदानाचे महान कार्य

 ------------------------------------------------ ज्ञानदानाचे महान कार्याला सुरुवात ------------------------------------------------ योगी मनोहरांची आध्यात्मिक साधना तर काही वर्षांपूर्वीच पूर्ण झाली होती. पंचतत्त्वांची साकार निराकार अनुभूती, कुंडलिनी जागृती, अनेक देव-देवतांची दर्शने, अनेक आध्यात्मिक मंत्रसिद्धी, विश्वाचे मूळ कृष्णविवर व महाशून्य अवस्थेचा अनुभव, समाधी अवस्था, शवासन साधना, संपूर्ण विश्वाचे ज्ञान होणे, पूर्वजन्मस्मृती अशा अनेक आध्यात्मिक अनुभूती योगी मनोहरांनी प्रत्यक्षपणे घेतल्यामुळे त्यांचे आध्यात्मिक जीवन आता संपूर्ण ज्ञानाने परिपूर्ण असे झाले होते. त्यांना अष्टसिद्धी प्राप्त झाल्या होत्या. आध्यात्मिक क्षेत्रातील एक अधिकारी पुरुष म्हणून सर्व त्यांना ओळखू लागले होते. योगी मनोहरांनी आता प्राप्त केलेल्या ज्ञानाचा समाज कल्याणासाठी उपयोग करण्याचे ठरविले. इथूनच एका महान कार्याची (वैदिक विश्व) सुरुवात होणार होती. प्राप्त केलेले ज्ञान समाजाला देण्याचे महान कार्य महर्षी वाल्मिकी, वेद व्यास, आद्य शंकराचार्य, ज्ञानेश्वर माउली इत्यादी महान पुरुषांनी सदैव केले. हीच शृंखला पुढे ...
अधिक वाचा

वैदिक विश्व प्रश्नोत्तर मंजुषा - चित्त, मन व बुद्धी

  प्रश्न क्र. 33 :- चित्त, मन व बुद्धी यांना परमार्थ साधनेमध्ये बरेच महत्त्व आहे,   त्यांचा परस्पर संबंध कसा येतो ? तसेच अहंकाराचे उगम स्थान वरील कशात आहे ?   चित्त :-   प्रत्येकांत परमेश्वराचा अंश असतो. आत्म्यातील परमेश्वराचे उच्च अस्तित्व म्हणजे चित्त. पाण्याच्या बुडबुड्यांत ज्याप्रमाणे संपूर्ण पाण्याचेच स्वरूप असते. तसे विश्वातील चैतन्याचे आकलन चित्ताने होते. चित्ताचे दर्शन म्हणजेच परमेश्वरदर्शन. मन :- चित्ताच्या खालची अवस्था म्हणजे मन. शरीराला धरून संस्कारांमुळे जी अवस्था प्राप्त होते. त्या अवस्थेस मन म्हणता येईल. शांत पाण्यात दगड फेकल्याने कंपने निर्माण होतात. त्याचप्रमाणे संस्कारानुसार मनात कंपने निर्माण होतात. चांगली कंपने निर्माण होण्यासाठी सुसंस्कार आवश्यक असतात. मन शांत झाले की चित्त शांत होते. शुद्ध मनामुळे विकल्प निर्माण न होता आत्मदर्शन घडते. म्हणून मनावर सुसंस्कार व्हावेत. संकल्प आणि विकल्प हा मनाचा धर्म आहे. बुद्धी :- मनाच्या वर बुद्धी असते. बुद्धी म्हणजे काय ? उपनिषद सांगतात आत्मानं रथिनं विद्धि शरीरं रथमेव तु ।   बुद्धिं तु सारथिं विद्धि...
अधिक वाचा