वैदिक विश्व प्रश्नोत्तर मंजुषा - योगसाधना

 प्रश्न क्र. 19 :- मी योगा बद्दल ऐकले आहे पण 'योगसाधना' हा प्रकार काय आहे ? आणि तो सामान्यांच्या आवाक्यातला आहे काय ?

योगा बद्दल ऐकलं आहे हे चांगले आहे. हल्ली  योगाचा खूप प्रचार सुरू आहे. जगभरात योगदिवस साजरा करण्यास सुरू झाले आहे. फक्त त्या दिवशीच योगा करून भागणार नाही. त्यासाठी दररोजच्या जीवनप्रणालीतपण ते समाविष्ट केले जावे. योग फक्त शारिरिक स्वास्थासाठी नसून त्याही पलीकडे योगाचे सामर्थ्य आहे हे सर्वसाधारण लोकांपर्यंत जो पर्यंत पोहोचत नाही तोपर्यंत योगसाधना म्हणजे काय हे समजणार नाही

 योग म्हणजे निम्न अवस्थेला उच्च अवस्थेशी जोडणे.* शरीर आत्म्याला जोडणे, आत्मा परमात्म्याला जोडणे, कुसंस्कारांना सुसंस्कारांशी जोडणे व उच्च अवस्था प्राप्त करणे हे फक्त वैदिक परंपरेतच आपल्याला आढळते. आपल्या जीवनांत असंख्य गुपिते दडलेली आहेत. *साधनेच्या मदतीने वरची अवस्था प्राप्त करणे यास 'योगसाधना' म्हणतात.  योगसाधने द्वारे ज्ञान प्राप्त होते. ही ज्ञानप्राप्ती आपणांस पुढील चार योग मार्गाने होते. १) भक्तियोग २) कर्मयोग ३) राजयोग ४) ज्ञानयोग

सर्वसाधारण ९९.५० % लोक भक्तियोग मार्गी आहेत. भक्तियोग सर्वात सोपा व चांगला असतो. परंतु यात गुरू चांगला असावा लागतो. तो जर अहंकारी असेल तर बुवाबाजी वाढते. संप्रदाय निर्माण होऊन त्यात भांडणे होतात. सर्व व्यक्तिंचा पिंड समान नसतो. वैद्यकीय शाखेत जसा विद्यार्थी आपल्या आवडीप्रमाणे कान, नाक, घसा, हृदय तज्ञ वगैरे विविध शाखा निवडतो तसे व्यक्तीच्या मनाच्या संस्कारांनुसार त्याला वाव देणे आवश्यक असते. प्रत्येकाला त्याच्या-त्याच्या पिंडधर्मानुसार साधना सांगावी लागते, करावी लागते. ही वैदिक परंपरा खालच्या अवस्थेतून वरच्या अवस्थेत जाऊन मुक्ती मिळवणे म्हणजे अष्टांग योग. या अष्टांगयोगात यम, नियम, आसन, प्राणायाम, ध्यान, धारणा, प्रत्याहार व समाधि या आठ पायऱ्या आहेत. केवळ दाढी वाढविणे, श्वास धरून बसणे म्हणजे योगी ही चुकीची कल्पना आहे. अष्टांग योगातील वरील पायऱ्या साधून क्रमाक्रमाने वर चढून जातो तो योगी.

गुरुजी गोळवलकर, महात्मा गांधी हे महान कर्मयोगीच होते. ज्ञानेश्वर माऊली म्हणतात. 'अखंड देखणे निरंजन पाहणे योगिराज विनविणे  किंवा संत तुकाराम म्हणतात, 'तुका झालास पांडुरंग' योगमार्गात अशी उच्च अवस्था प्राप्त होते. कर्म हाच परमेश्वर मानून सर्वसामान्यांना देखील भक्तित योग सहज आचरीता येतो. या योगसाधनेतूनच पुढे ज्ञानयोग साधला जातो.

संदर्भ :- पूज्य काकाजींच्या गुरू-शिष्याच्या गोष्टीतील शंका समाधान

शब्दांकन :- अशोक जी सोनार.

मो.क्र. 8149044910

प्रश्नांची उत्तरे मिळविण्यासाठी संपर्क साधा. साधनेतील योग रहस्ये जाणण्यासाठी खालील लिंक सबस्क्राईब करा.

https://youtube.com/channel/UCCR6ms15mfZsv1E-CJ6hKGA

 

टिप्पण्या

टिप्पणी पोस्ट करा

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

सद्गुरु योगिराज मनोहर हरकरे जीवन चरित्र - योगनिद्रा (अवयव ध्यान)

------------------------------------- योगनिद्रा (अवयव ध्यान) ------------------------------------- योगनिद्रा म्हणजे योग्यांची निद्रा. याला कोणी शवासन म्हणतात, परंतु ते चुकीचे आहे. शवासनात श्रेष्ठ योगी आपल्या शरीरातून बाहेर निघून आपलेच शव आपल्या दिव्य डोळ्यांनी स्वतःच पाहू शकतो. योगनिद्रा करताना अवयव ध्यान केले जाते. अवयव ध्यानाने साधक अशा जागृत निद्रेत जातो की, साधकाचे शरीर तर निद्रावश होते, परंतु साधकाचा जीवात्मा जागृत असतो. यालाच योगनिद्रा असे म्हणतात. आपल्या शरीरामध्ये बरेच अवयव आहेत त्या प्रत्येक अवयवावर ध्यान केंद्रित करून व नंतर त्यावरून ध्यान काढून दुसऱ्या अवयवावर ध्यान केंद्रीत करणे, परत त्यावरून ध्यान काढून तिसऱ्या अवयवावर ध्यान केंद्रित करणे. याप्रमाणे प्रथम उजव्या पायाचे सर्व अवयव, नंतर डाव्या पायाचे सर्व अवयव, त्यानंतर उजव्या हाताच्या अंगठ्या पासून खांद्यापर्यंतचे सर्व अवयव, तसेच डाव्या हाताचे सर्व अवयव, त्यानंतर मुख्य शरीराचे (धडाचे) सर्व अवयवांवर एकानंतर दुसरा अवयव असे ध्यान करून शेवटी 'सहस्रार' चक्रावर म्हणजेच डोक्यावर मधोमध ध्यान केंद्रित करून त्यामध्येच ध्यानमग...
अधिक वाचा

सद्गुरु योगिराज मनोहर हरकरे जीवन चरित्र - ज्ञानदानाचे महान कार्य

 ------------------------------------------------ ज्ञानदानाचे महान कार्याला सुरुवात ------------------------------------------------ योगी मनोहरांची आध्यात्मिक साधना तर काही वर्षांपूर्वीच पूर्ण झाली होती. पंचतत्त्वांची साकार निराकार अनुभूती, कुंडलिनी जागृती, अनेक देव-देवतांची दर्शने, अनेक आध्यात्मिक मंत्रसिद्धी, विश्वाचे मूळ कृष्णविवर व महाशून्य अवस्थेचा अनुभव, समाधी अवस्था, शवासन साधना, संपूर्ण विश्वाचे ज्ञान होणे, पूर्वजन्मस्मृती अशा अनेक आध्यात्मिक अनुभूती योगी मनोहरांनी प्रत्यक्षपणे घेतल्यामुळे त्यांचे आध्यात्मिक जीवन आता संपूर्ण ज्ञानाने परिपूर्ण असे झाले होते. त्यांना अष्टसिद्धी प्राप्त झाल्या होत्या. आध्यात्मिक क्षेत्रातील एक अधिकारी पुरुष म्हणून सर्व त्यांना ओळखू लागले होते. योगी मनोहरांनी आता प्राप्त केलेल्या ज्ञानाचा समाज कल्याणासाठी उपयोग करण्याचे ठरविले. इथूनच एका महान कार्याची (वैदिक विश्व) सुरुवात होणार होती. प्राप्त केलेले ज्ञान समाजाला देण्याचे महान कार्य महर्षी वाल्मिकी, वेद व्यास, आद्य शंकराचार्य, ज्ञानेश्वर माउली इत्यादी महान पुरुषांनी सदैव केले. हीच शृंखला पुढे ...
अधिक वाचा

वैदिक विश्व प्रश्नोत्तर मंजुषा - चित्त, मन व बुद्धी

  प्रश्न क्र. 33 :- चित्त, मन व बुद्धी यांना परमार्थ साधनेमध्ये बरेच महत्त्व आहे,   त्यांचा परस्पर संबंध कसा येतो ? तसेच अहंकाराचे उगम स्थान वरील कशात आहे ?   चित्त :-   प्रत्येकांत परमेश्वराचा अंश असतो. आत्म्यातील परमेश्वराचे उच्च अस्तित्व म्हणजे चित्त. पाण्याच्या बुडबुड्यांत ज्याप्रमाणे संपूर्ण पाण्याचेच स्वरूप असते. तसे विश्वातील चैतन्याचे आकलन चित्ताने होते. चित्ताचे दर्शन म्हणजेच परमेश्वरदर्शन. मन :- चित्ताच्या खालची अवस्था म्हणजे मन. शरीराला धरून संस्कारांमुळे जी अवस्था प्राप्त होते. त्या अवस्थेस मन म्हणता येईल. शांत पाण्यात दगड फेकल्याने कंपने निर्माण होतात. त्याचप्रमाणे संस्कारानुसार मनात कंपने निर्माण होतात. चांगली कंपने निर्माण होण्यासाठी सुसंस्कार आवश्यक असतात. मन शांत झाले की चित्त शांत होते. शुद्ध मनामुळे विकल्प निर्माण न होता आत्मदर्शन घडते. म्हणून मनावर सुसंस्कार व्हावेत. संकल्प आणि विकल्प हा मनाचा धर्म आहे. बुद्धी :- मनाच्या वर बुद्धी असते. बुद्धी म्हणजे काय ? उपनिषद सांगतात आत्मानं रथिनं विद्धि शरीरं रथमेव तु ।   बुद्धिं तु सारथिं विद्धि...
अधिक वाचा