वैदिक विश्व प्रश्नोत्तर मंजुषा-राम आणि रामायण

  प्रश्न क्र. 3 :- राम आणि रामायण म्हणजे काय ?

  प्रश्न खूप लहान वाटत असला तरी त्याची उत्तर व्याप्ती खूप मोठी होऊ शकते. तरी काही थोड्या प्रमाणात आपण ते बघू.

 लहानपणा पासून आपण राम, लक्ष्मण, सीता, रावण व वाल्मिकी ऋषी यांच्या रामायणातील गोष्टी ऐकत आलो आहोत. त्यातल्या काही गोष्टी मनाला पटतात. पण काही समजण्या पलीकडे असतात. त्याकडे आपण दुर्लक्ष करतो आणि सोडून देतो. ही गोष्ट एका पिढीतून दुसऱ्या पिढीत परंपरेने चालत असते. मग पुढेही अशी चालू ठेवायची का ? असा प्रश्न उपस्थित होतो. त्यासाठी आपण राम व रामायण याचा सखोल चिंतनातून विचार केला तर ही चालत आलेली परंपरा, आजच्या सुशिक्षित व विज्ञाननिष्ठ बुद्धिवान पिढीला खरोखरच पटेल काय ? वाल्याचा वाल्मिकी ते  सीतेचे धरणीत व रामाचे शरयुत निर्वाण हे राम चरित्र म्हणजे रामायण आपण मानतो. आणि हे घडलं ते अयोध्या नगरीत. त्याचा आपण आध्यत्मिक रहस्य पाहू.

 वाल्मीकींनी रामायण लिहतांना सुरवातीलाच स्पष्टपणे अयोध्या नगरीचा उल्लेख केला आहे.

अयोध्या नाम नगरी तत्रासील्लोक विश्रुता ।

मनुना मानवेन्द्रेण या पुरी निर्मिता स्वयम् ||६||

(सर्ग-४, श्लोक ६ वा)

म्हणजे अयोध्या नगरीची स्थापना मनुद्वारा म्हणजे मनाद्वारे झाली होती. मनु नावाचा एक राजा कल्पणे म्हणजे केवळ कल्पनाच होय. ही अयोध्या नगरी मुनीपुंगव वाल्मीकींच्या मनाची निर्मिती होय. श्रेष्ठ साधक मुनिपुंगव वाल्मीकीचे मनात वृत्तींचे द्वन्द्व म्हणजे युद्ध नसल्यामुळे असल्या मनाच्या अवस्थेला वाल्मीकि अयोध्या म्हणतात. अयोध्या म्हणजे निर्द्वन्द्व पिंड मनाची अथवा चित्ताची शुद्ध अवस्था होय.

ही आयोध्या नगरी दश योजने लांब व दोन योजने रुंद होती. योजना शब्दावरून योजन शब्द झाला आहे. यावरून अयोध्या म्हणजे दशेन्द्रियाने घेरलेले साधकाचा पिंड आणि त्याला व्यास करणारे दोन मन आणि बुद्धी होय. असे यावरून स्पष्ट दिसते. आता दशरथ कोण हे पाहू. उपनिषदे शरीराला अथवा इन्द्रियाला रथ म्हणतात. "शरीर रथमेव तु" एका इन्द्रियाचा स्वामी एक रथ तर दशेन्द्रियांचा स्वामी दशरथ होय. याच पिंडरूप दशरथाचा आत्मानंदरूप राम म्हणजे दाशरथी राम होय. राम म्हणजे योग्यांच्या चित्तांतील परमानंद होय. 'रमन्ते योगिन: यास्मिन् रामः' किंवा 'रमन्ति इति राम:' अशी राम या शब्दाची परिभाषा आहे. सीता कायारुप पत्नी तर विवेकरुप लक्ष्मण. "प्रणयो धनुः शरो ह्यात्मा ब्रह्मतल्लक्षम् उच्यते." म्हणजे प्रणव वा साधना धनुष्य असून त्यावर आत्मारुप शर म्हणजे बाण  लावायचा आणि हा शर ब्रह्मरुप लक्ष्यावर मारायचा. तर रामायण अर्थात राम म्हणजे  आत्माराम व 'अयन' म्हणजे मार्ग."आत्माराम प्राप्तीचा साधना मार्ग म्हणजे रामायण."

आता यावरून लक्षात आले असेल की रामायणातील प्रत्येक पात्रांच्या नावामागे आध्यत्मिक अर्थ दडलेला आहे. तसेच रामायण महाभारत हे ऐतिहासिक ग्रंथ नसून कवींचा कल्पनाविलास आहे. असे मानणारे विद्वान - योगीराज वासुदेवानंद सरस्वती, महात्मा गांधी व पूज्य गोळवळकर गुरुजी यांनी सुद्धा त्यांच्यावेळी याआधी आप-आपल्या लेखातून उल्लेख केला आहे.

प पू योगी मनोहर यांनी कठोर योग साधना करून, सखोल चिंतनाद्वारे, वैदिक परंपरेला धरून असलेले, शास्त्रशुद्ध आणि वैज्ञानिक स्पष्टीकरण आणि वाल्मीकींच्या रामायण ग्रंथातील रहस्ये उलगडून साधकांच्या साधना मार्गातील गुह्य सांगणारी रहस्ये. म्हणजे पूज्य काकाजींच्याद्वारे उच्च कोटी अवस्थेतील लिखित  *"रामायण रहस्य"* हा ग्रंथ रामायणातील दुर्लभ योगरहस्यांचे आकलन व पुढील पिढीला नव्याने प्रकाश टाकून वैचारिक उंची वाढविणाऱ्या सर्व अभ्यासक व जिज्ञासूंनी अवश्य वाचावा.

संदर्भ :- रामायण रहस्य - योगी मनोहर

शब्दांकन :- अशोक जी सोनार.

मो.क्र. 8149044910

साधनेतील योग रहस्ये जाणण्यासाठी खालील लिंक सबस्क्राईब करा. धन्यवाद

https://youtube.com/channel/UCCR6ms15mfZsv1E-CJ6hKGA

टिप्पण्या

टिप्पणी पोस्ट करा

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

सद्गुरु योगिराज मनोहर हरकरे जीवन चरित्र - योगनिद्रा (अवयव ध्यान)

------------------------------------- योगनिद्रा (अवयव ध्यान) ------------------------------------- योगनिद्रा म्हणजे योग्यांची निद्रा. याला कोणी शवासन म्हणतात, परंतु ते चुकीचे आहे. शवासनात श्रेष्ठ योगी आपल्या शरीरातून बाहेर निघून आपलेच शव आपल्या दिव्य डोळ्यांनी स्वतःच पाहू शकतो. योगनिद्रा करताना अवयव ध्यान केले जाते. अवयव ध्यानाने साधक अशा जागृत निद्रेत जातो की, साधकाचे शरीर तर निद्रावश होते, परंतु साधकाचा जीवात्मा जागृत असतो. यालाच योगनिद्रा असे म्हणतात. आपल्या शरीरामध्ये बरेच अवयव आहेत त्या प्रत्येक अवयवावर ध्यान केंद्रित करून व नंतर त्यावरून ध्यान काढून दुसऱ्या अवयवावर ध्यान केंद्रीत करणे, परत त्यावरून ध्यान काढून तिसऱ्या अवयवावर ध्यान केंद्रित करणे. याप्रमाणे प्रथम उजव्या पायाचे सर्व अवयव, नंतर डाव्या पायाचे सर्व अवयव, त्यानंतर उजव्या हाताच्या अंगठ्या पासून खांद्यापर्यंतचे सर्व अवयव, तसेच डाव्या हाताचे सर्व अवयव, त्यानंतर मुख्य शरीराचे (धडाचे) सर्व अवयवांवर एकानंतर दुसरा अवयव असे ध्यान करून शेवटी 'सहस्रार' चक्रावर म्हणजेच डोक्यावर मधोमध ध्यान केंद्रित करून त्यामध्येच ध्यानमग...
अधिक वाचा

सद्गुरु योगिराज मनोहर हरकरे जीवन चरित्र - ज्ञानदानाचे महान कार्य

 ------------------------------------------------ ज्ञानदानाचे महान कार्याला सुरुवात ------------------------------------------------ योगी मनोहरांची आध्यात्मिक साधना तर काही वर्षांपूर्वीच पूर्ण झाली होती. पंचतत्त्वांची साकार निराकार अनुभूती, कुंडलिनी जागृती, अनेक देव-देवतांची दर्शने, अनेक आध्यात्मिक मंत्रसिद्धी, विश्वाचे मूळ कृष्णविवर व महाशून्य अवस्थेचा अनुभव, समाधी अवस्था, शवासन साधना, संपूर्ण विश्वाचे ज्ञान होणे, पूर्वजन्मस्मृती अशा अनेक आध्यात्मिक अनुभूती योगी मनोहरांनी प्रत्यक्षपणे घेतल्यामुळे त्यांचे आध्यात्मिक जीवन आता संपूर्ण ज्ञानाने परिपूर्ण असे झाले होते. त्यांना अष्टसिद्धी प्राप्त झाल्या होत्या. आध्यात्मिक क्षेत्रातील एक अधिकारी पुरुष म्हणून सर्व त्यांना ओळखू लागले होते. योगी मनोहरांनी आता प्राप्त केलेल्या ज्ञानाचा समाज कल्याणासाठी उपयोग करण्याचे ठरविले. इथूनच एका महान कार्याची (वैदिक विश्व) सुरुवात होणार होती. प्राप्त केलेले ज्ञान समाजाला देण्याचे महान कार्य महर्षी वाल्मिकी, वेद व्यास, आद्य शंकराचार्य, ज्ञानेश्वर माउली इत्यादी महान पुरुषांनी सदैव केले. हीच शृंखला पुढे ...
अधिक वाचा

वैदिक विश्व प्रश्नोत्तर मंजुषा - चित्त, मन व बुद्धी

  प्रश्न क्र. 33 :- चित्त, मन व बुद्धी यांना परमार्थ साधनेमध्ये बरेच महत्त्व आहे,   त्यांचा परस्पर संबंध कसा येतो ? तसेच अहंकाराचे उगम स्थान वरील कशात आहे ?   चित्त :-   प्रत्येकांत परमेश्वराचा अंश असतो. आत्म्यातील परमेश्वराचे उच्च अस्तित्व म्हणजे चित्त. पाण्याच्या बुडबुड्यांत ज्याप्रमाणे संपूर्ण पाण्याचेच स्वरूप असते. तसे विश्वातील चैतन्याचे आकलन चित्ताने होते. चित्ताचे दर्शन म्हणजेच परमेश्वरदर्शन. मन :- चित्ताच्या खालची अवस्था म्हणजे मन. शरीराला धरून संस्कारांमुळे जी अवस्था प्राप्त होते. त्या अवस्थेस मन म्हणता येईल. शांत पाण्यात दगड फेकल्याने कंपने निर्माण होतात. त्याचप्रमाणे संस्कारानुसार मनात कंपने निर्माण होतात. चांगली कंपने निर्माण होण्यासाठी सुसंस्कार आवश्यक असतात. मन शांत झाले की चित्त शांत होते. शुद्ध मनामुळे विकल्प निर्माण न होता आत्मदर्शन घडते. म्हणून मनावर सुसंस्कार व्हावेत. संकल्प आणि विकल्प हा मनाचा धर्म आहे. बुद्धी :- मनाच्या वर बुद्धी असते. बुद्धी म्हणजे काय ? उपनिषद सांगतात आत्मानं रथिनं विद्धि शरीरं रथमेव तु ।   बुद्धिं तु सारथिं विद्धि...
अधिक वाचा