वैदिक विश्व प्रश्नोत्तर मंजुषा - साधना / विकृत भावना

प्रश्न क्र. 37 :- जितकी साधना करावी तितक्याच विकृत भावना अधिक प्रबल होतात. याचा सामना साधकाने कसा करावा ?

 मनाचे दोन प्रकार आहेत. पहिले बाह्य मन आणि दुसरे अंतर्मन. सागरात ज्याप्रमाणे वर वर अनेक उलाढाली होतात. पण तळाशी तो शांत असतो. परंतु ॲटमबाँब तोच समुद्र तळापासून ढवळून काढतो. बाह्य मनाचे कुसंस्कार सहज दूर होतात. फरशीवर अंथरलेल्या संतरंजी वरील धूळ सहज झाडता येते. पण संतरजी खाली पण खूप धूळ असते, ती दूर करण्यास खूप मेहनत लागते.

अंतर्मनात ध्यान लागल्यावर त्यातील मळ निघून जाण्यासाठी गुरुवर अढळ श्रद्धा असणे आवश्यक असते. मनांत गुरूबद्दल अनेक विकल्प निर्माण होतात. अंतर्मनाचे प्रवाह प्रचंड शक्तीचे असतात. त्यात ठामपणे उभे रहावे लागते. साधनेत अनुभव येतात ते गुरुकृपेने. पण सरदार वल्लभभाई पटेलांनी सांगितलेल्या खालील गोष्टीप्रमाणे साधकाची अवस्था होते. एकदा एक बैलगाडीवाला कुत्रा बरोबर घेऊन निघतो. वाटेत आजूबाजूची कुत्री गाडीवानाच्या कुत्र्याला त्रास देऊ लागतात. तेव्हा तो त्या बैलगाडीच्या दोन चाकांच्या मध्ये चतुरपणाने जागा पटकावतो, त्या बैलांमुळे बाजूच्या कुत्र्यांचा नाइलाज झाला. गाडीवानाच्या कुत्र्याला तो आपलाच पराक्रम वाटला. त्याचा पुढे पुढे एवढा अहंकार वाढला की गाडी पण तोच चालवतो असे समजू लागला. तसाच साधकांत अहंकार निर्माण होतो, परंतु साधनेच्या ताकदीने हवे ते बदल होऊ शकतात. मात्र गुरूवर निष्ठा अढळ ठेवावी लागते. गुरू स्वसामर्थ्याने साधकाला योग्य दिशा दाखवतो. साधना स्थगित झाली की साधक योगभ्रष्ट होतो.

थोरांचे अधःपतन जास्त होते. आपण दगड वर फेकला की तो जेवढा वर जातो. त्यापेक्षा जास्त खड्डा खणून खाली जातो. "अत्युच्च पदी बिघडतो हा बोल खरा." गुरूची साथ कायम पाहिजे. अंहकार निर्माण झाला की काही चेले गुणगान करतात परंतु संयम ठेवावा लागतो. श्रद्धा ठेवावी लागते. नाहीतर तो कोठेच रहात नाही आणि साधनेवर प्रीती असेल तर अखेर आत्महत्या देखील केल्याचे आपण पाहतो. म्हणून गुरूंवर प्रेम करावे. सत्संग धरावा. थोर कवी मोरोपंत म्हणतात त्याप्रमाणे सुसंगति सदा घडो । सूजन वाक्य कानी पडो ।।

भक्ती मार्ग हा प्रशस्त मार्ग ! स्वतःचा विवेक राखावा, सत्कर्म, संस्कार कायम ठेवावे लागतात. साधकांना देखील कामिनी कांचन यांचा मोह ठेवणे योग्य नाही हे माहिती असते, पण मनाला आवरता येत नाही. यासाठी गुरूवर श्रद्धा ठेवावी. रामकृष्ण परमहंसांनी आपल्या गर्भश्रीमंत शिष्याला सर्व दुर्गुण असून पण जवळ केले व जेवणातील एक चमचा दारूचा एक थेंब गुरुचरणी अर्पण करण्यास सांगितले. पण गुरूचरणी दारू कशी ठेवायची या श्रद्धेने दारू सुटली. वेश्यागमन करताना त्यांची आठवण करण्यास सांगितले, वेश्यागमनाच्या वेळी दारात रामकृष्ण दूर असून पण दिसले. मनातून साकार झाले. यामुळे तो मागच्या मागे तडक फिरला. अशा तऱ्हेने गुरुवर पूर्ण निष्ठा ठेवली तर मनाचा संयम, विवेक कायम रहातो. नाहीतर अध:पतन निश्चित होते. म्हणून संत तुकाराम म्हणतात,

न लगे मुक्ति धन संपदा l संत संग देई सदा ' ll

 

संदर्भ :- विश्वयोगी गुरू-शिष्यांच्या गोष्टीतून समाधान

शब्दांकन :- अशोक जी सोनार.

मो.क्र. 8149044910

प्रश्नांची उत्तरे मिळविण्यासाठी संपर्क साधा. साधनेतील योग रहस्ये जाणण्यासाठी खालील लिंक सबस्क्राईब करा.

 https://vaidik-vishwa.blogspot.com/

https://youtube.com/channel/UCCR6ms15mfZsv1E-CJ6hKGA

 

टिप्पण्या

टिप्पणी पोस्ट करा

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

सद्गुरु योगिराज मनोहर हरकरे जीवन चरित्र - योगनिद्रा (अवयव ध्यान)

------------------------------------- योगनिद्रा (अवयव ध्यान) ------------------------------------- योगनिद्रा म्हणजे योग्यांची निद्रा. याला कोणी शवासन म्हणतात, परंतु ते चुकीचे आहे. शवासनात श्रेष्ठ योगी आपल्या शरीरातून बाहेर निघून आपलेच शव आपल्या दिव्य डोळ्यांनी स्वतःच पाहू शकतो. योगनिद्रा करताना अवयव ध्यान केले जाते. अवयव ध्यानाने साधक अशा जागृत निद्रेत जातो की, साधकाचे शरीर तर निद्रावश होते, परंतु साधकाचा जीवात्मा जागृत असतो. यालाच योगनिद्रा असे म्हणतात. आपल्या शरीरामध्ये बरेच अवयव आहेत त्या प्रत्येक अवयवावर ध्यान केंद्रित करून व नंतर त्यावरून ध्यान काढून दुसऱ्या अवयवावर ध्यान केंद्रीत करणे, परत त्यावरून ध्यान काढून तिसऱ्या अवयवावर ध्यान केंद्रित करणे. याप्रमाणे प्रथम उजव्या पायाचे सर्व अवयव, नंतर डाव्या पायाचे सर्व अवयव, त्यानंतर उजव्या हाताच्या अंगठ्या पासून खांद्यापर्यंतचे सर्व अवयव, तसेच डाव्या हाताचे सर्व अवयव, त्यानंतर मुख्य शरीराचे (धडाचे) सर्व अवयवांवर एकानंतर दुसरा अवयव असे ध्यान करून शेवटी 'सहस्रार' चक्रावर म्हणजेच डोक्यावर मधोमध ध्यान केंद्रित करून त्यामध्येच ध्यानमग...
अधिक वाचा

सद्गुरु योगिराज मनोहर हरकरे जीवन चरित्र - ज्ञानदानाचे महान कार्य

 ------------------------------------------------ ज्ञानदानाचे महान कार्याला सुरुवात ------------------------------------------------ योगी मनोहरांची आध्यात्मिक साधना तर काही वर्षांपूर्वीच पूर्ण झाली होती. पंचतत्त्वांची साकार निराकार अनुभूती, कुंडलिनी जागृती, अनेक देव-देवतांची दर्शने, अनेक आध्यात्मिक मंत्रसिद्धी, विश्वाचे मूळ कृष्णविवर व महाशून्य अवस्थेचा अनुभव, समाधी अवस्था, शवासन साधना, संपूर्ण विश्वाचे ज्ञान होणे, पूर्वजन्मस्मृती अशा अनेक आध्यात्मिक अनुभूती योगी मनोहरांनी प्रत्यक्षपणे घेतल्यामुळे त्यांचे आध्यात्मिक जीवन आता संपूर्ण ज्ञानाने परिपूर्ण असे झाले होते. त्यांना अष्टसिद्धी प्राप्त झाल्या होत्या. आध्यात्मिक क्षेत्रातील एक अधिकारी पुरुष म्हणून सर्व त्यांना ओळखू लागले होते. योगी मनोहरांनी आता प्राप्त केलेल्या ज्ञानाचा समाज कल्याणासाठी उपयोग करण्याचे ठरविले. इथूनच एका महान कार्याची (वैदिक विश्व) सुरुवात होणार होती. प्राप्त केलेले ज्ञान समाजाला देण्याचे महान कार्य महर्षी वाल्मिकी, वेद व्यास, आद्य शंकराचार्य, ज्ञानेश्वर माउली इत्यादी महान पुरुषांनी सदैव केले. हीच शृंखला पुढे ...
अधिक वाचा

वैदिक विश्व प्रश्नोत्तर मंजुषा - चित्त, मन व बुद्धी

  प्रश्न क्र. 33 :- चित्त, मन व बुद्धी यांना परमार्थ साधनेमध्ये बरेच महत्त्व आहे,   त्यांचा परस्पर संबंध कसा येतो ? तसेच अहंकाराचे उगम स्थान वरील कशात आहे ?   चित्त :-   प्रत्येकांत परमेश्वराचा अंश असतो. आत्म्यातील परमेश्वराचे उच्च अस्तित्व म्हणजे चित्त. पाण्याच्या बुडबुड्यांत ज्याप्रमाणे संपूर्ण पाण्याचेच स्वरूप असते. तसे विश्वातील चैतन्याचे आकलन चित्ताने होते. चित्ताचे दर्शन म्हणजेच परमेश्वरदर्शन. मन :- चित्ताच्या खालची अवस्था म्हणजे मन. शरीराला धरून संस्कारांमुळे जी अवस्था प्राप्त होते. त्या अवस्थेस मन म्हणता येईल. शांत पाण्यात दगड फेकल्याने कंपने निर्माण होतात. त्याचप्रमाणे संस्कारानुसार मनात कंपने निर्माण होतात. चांगली कंपने निर्माण होण्यासाठी सुसंस्कार आवश्यक असतात. मन शांत झाले की चित्त शांत होते. शुद्ध मनामुळे विकल्प निर्माण न होता आत्मदर्शन घडते. म्हणून मनावर सुसंस्कार व्हावेत. संकल्प आणि विकल्प हा मनाचा धर्म आहे. बुद्धी :- मनाच्या वर बुद्धी असते. बुद्धी म्हणजे काय ? उपनिषद सांगतात आत्मानं रथिनं विद्धि शरीरं रथमेव तु ।   बुद्धिं तु सारथिं विद्धि...
अधिक वाचा